Aanbidding van de wijzen

De Aanbidding der Wijzen is een schilderij van de Nederlandse schilder Geertgen tot Sint Jans.

Het thema van het werk is een bijbelse scène uit het Nieuwe Testament beschreven in het Evangelie van Mattheüs (Mt 2:1-12). Hoewel het evangelie spreekt over wijzen en hun aantal niet duidelijk definieert, zijn er sinds de twaalfde eeuw in de kunst koningen met eigenschappen van macht. Meestal zijn er drie van hen, een jonge man, een volwassen man en een oude man, ze vertegenwoordigen drie continenten, Europa, Azië en Afrika.

Geertgen week niet af van de traditie en plaatste het podium onder de loods en we zien de drie koningen op de voorgrond. Vanwege de schade aan het schilderij staat de Madonna met Kind links. Oorspronkelijk stond Sint Jozef erachter, en de scène van hulde door de hand van het kind te kussen was de as van het beeld. De eerste twee heersers knielen, de derde, Saraceen, staat en houdt in zijn linkerhand een bergkristal ter grootte van een struisvogelei. De kleur van het ei contrasteert met zijn zwarte kop. De figuren werden op een nogal rigide en monumentale manier getoond, die hen waardigheid en ernst moest geven. Deze manier van afbeelden is vergelijkbaar met latere figuren in Vermeers schilderijen.

Op de achtergrond speelt zich een scène met een heel andere dynamiek af. Dit is een van de kenmerken van Geertgens werk – de introductie van dynamiek die contrasteert met monotonie. De tweede schildertruc zijn dynamische diagonale compositielijnen die de kijker diep in het beeld leiden. Zoals we op de voorgrond een waardige scène van hulde zien, zo verspreiden de bedienden zich in de tweede, gaan in gesprek, drinken paarden. Opvallend is een kleine octopus met een enorme en zelfs buitenproportionele hellebaard. In de buitenwijken van Bethlehem wemelt het van het dagelijks leven. Aan de rechterkant zie je de paleizen van Jeruzalem.