Adam

Adam is een inwendig compartiment van Jan van Eycks Gentse veelluik, bewaard in de Sint-Baafskathedraal in Gent en dateerbaar uit 1426-1432. De deur, die zich aan de linkerkant van het bovenste register van het veelluik bevindt, is een olie aan boord en meet 204,3x33,2 cm.

De figuur van Adam is een van de beroemdste van het veelluik, omdat het veel van de meest innovatieve personages uit het schilderij van Van Eyck bevat, die vervolgens zullen worden overgedragen aan de Vlaamse school. Allereerst is de opstelling van de figuur zeer origineel, ingekort "van onder naar boven", die sterk lijkt tevoorschijn te komen uit de donkere achtergrond van de geschilderde nis, naar het licht.

Dankzij het gebruik van de olietechniek creëerde de schilder opeenvolgende glazuren, dat wil zeggen doorschijnende en transparante kleurlagen, die het schilderij helder en glanzend maken, waardoor de verschillende consistentie van de oppervlakken tot in de kleinste details kan worden gedefinieerd. Deze ijver komt om zelfs de meest minuscule aspecten van de werkelijkheid te intensiveren: van de aderen op de slapen tot de zonverduisterde kleur van de huid van de handen, tot het bruine haar van de buik. Het effect is dat van een vitaliteit die zo barstte dat het bijna agressief was, in feite werden dit paneel en de hanger van Eva in 1781 naar de sacristie gedegradeerd en vervolgens opnieuw geverfd met kleding omdat ze als te "storend" werden beschouwd.

Van Eycks Adam kan worden vergeleken met hedendaagse Italiaanse werken, zoals die van Masaccio in de Verdrijving (die ook een soortgelijke censuur onderging), om de verschillen tussen de twee scholen te benadrukken. Als Masaccio zich richt op de gemoedstoestand, sterk modelleert door het krachtige clair-obscur maar ook een nuchtere synthese van details uitvoert, wijdt van Eyck zich aan een studie van de werkelijkheid die op dat moment niet te vergelijken is, erin slaagt om veel verder te gaan dan de standaard van naturalisme die van schilders van die tijd wordt verlangd en een figuur te creëren die lijkt te pulseren met zijn eigen leven.